Home » Blog » Het DNA van de Houtense Taalstaat rond de Ruimtelijke Koers

Het DNA van de Houtense Taalstaat rond de Ruimtelijke Koers

Gepubliceerd op 13 maart 2021 om 08:16

 

Dezelfde taal, een ander verhaal.

In de aanloop naar verkiezingen worden verschillen vaak opgeblazen. Het omgekeerde gebeurt ook. Op weg naar het Referendum op 17 maart valt mij op dat voor- en tegenstanders van de Ruimtelijke Koers (voortaan RK) steeds meer dezelfde taal gebruiken, terwijl ze heel andere plannen hebben. Hoe zit dat? Geïnspireerd door De Taalstaat, het luisterrijke radioprogramma van Frits Spits, wil ik de taalstaat van de voorstanders van de Ruimtelijke Koers eens leggen naast de taalstaat van de tegenstanders, beter gezegd: voorstanders van een alternatieve koers. Laten we eens kijken hoe het met de taal staat. Wat zéggen de woordvoerders -en wat zeggen ze niet? En wat zegt dat? Voor welke verhaal staat hun taal?

 

Vier uitspraken die ik in beide taalstaten tegenkom licht ik eruit. Wij zijn vóór:

  1. Groen en wonen
  2. Betaalbare woningen voor onze jongeren
  3. Doorstromen van senioren
  4. Bouwen volgens Houtens DNA

 

Dezelfde leuzen op de uithangborden. Verwarrend voor de kiezer! Voorbijgangers die een vluchtige blik werpen op de reclameborden, denken: Mooi! Daar ben ik het helemaal mee eens. Waarom die heisa? Waarom een referendum? Het lijkt niet veel uit te maken wat ik stem.

 

Degenen die al langer rondkijken in de taalstaat van de RK, weten beter. Zij hebben gezien dat de etalage van de RK is veranderd. Die was eerst ingericht met de leuzen: Stedelijke allure, bouwen met lef, verdichting & inbreiding. Duidelijke (marketing)taal. Op de visie van de RK is veel tegenstand gekomen. Houtense inwoners willen helemaal geen stadse allure. Lef associëren ze niet met bouwen op een bedrijventerrein. Ook niet met lange, dure procedures rond grondonteigening. Toon lef: bouw leefbaar, was de kritiek. Dus nu is de etalage van de RK aangepast.

 

Hoe staat het met de verhalen achter die identieke leuzen? Als je de plannen vergelijkt, blijkt dat diezelfde taal grote verschillen verhult. In de taalstaat van de RK krijgen dezelfde woorden een heel andere betekenis dan in de taalstaat van de voorstanders van een andere koers.

 

  1. Groen en wonen

Het eerste uithangbord dat we tegenkomen in de taalstaat van de RK zegt ‘We zijn voor groen en wonen’. Hoe ziet dat er concreet uit? De geplande 4500-5800 woningen worden in de bestaande wijken en waar mogelijk op een bedrijventerrein gebouwd. En de grote lap groen die er ligt in Houten –Oost wordt een park. Om te recreëren. Of voor zonnepanelen of andere (energie)doelen. Of misschien toch wonen? Dat is nog onbekend. Daar wordt in elk geval volgens het oorspronkelijke plan niet gebouwd. Dus, eigenlijk bedoelt de RK: we gaan groen en wonen scheiden. Zeg dat dan!

 

Omdat de RK niet in het groen wil bouwen, is het passen en meten om die duizenden nieuwe woningen kwijt te kunnen. Alle mogelijke, maar ook letterlijk onmogelijke plaatsen zijn aangekruist als eventuele bouwplek: zelfs op een bedrijventerrein, in de buurt van de snelweg, was een nieuwe woonwijk bedacht. Ook in en rond het centrum kun je veel mensen huisvesten door huizen dicht op elkaar te bouwen, oude kantoorpanden om te bouwen. En hoogbouw, flats tot 14 hoog. Het moet uit de lengte of uit de breedte komen. Dit heet inbreiding en verdichting. Dat gebeurt vooral in steden, waar je geen kant meer op kan -niet kan uitbreiden- dus dan maar de lucht in en nog dichter op elkaar bouwen. Inbreiding en verdichting gaan gepaard met verstening. Alle drie passen ze bij een verstedelijking van Houten.

 

De bezwaren tegen deze aanpak en de roep om leefbaar bouwen in het groen, heeft een nieuw uithangbord opgeleverd in de taalstaat van de RK: Onderzoek. De RK heeft op basis van de kritiek en adviezen enkele aanpassingen gemaakt, deels afgedwongen door de GGD. Er komt onderzoek naar nieuwe opties om te bouwen. De uitkomsten van dat onderzoek zijn nog onbekend. De O van onderzoek betekent voor de kiezer- de O van Onduidelijkheid.

 

Ondertussen hangt één van de voorstanders van de RK een nieuw uithangbord op in de Taalstaat: Vergroenen. In een open brief Meer huizen meer groen van Hilde de Groot (wethouder, Groen Links) in het Houtens Nieuwsblad d.d. 24 februari j.l., schrijft ze dat de RK het centrum gaat vergroenen: ‘…het steen van de parkeerplaatsen eruit en groen erin. (…) De nieuwe woningen en appartementen krijgen zoveel mogelijk groene gevels en daken. Zo wordt het beeld op straat nog groener.’ Huh? Nieuwe woningen en appartementen? Dat zijn verhullende woorden voor flats tot 14 hoog tussen nieuwe en bestaande woningen. Dat zijn veel stenen erin. In het taalstaatje van de schrijver komt het blijkbaar beter uit om dat te weg te laten. Maar in een wekelijks nieuwsblad hoor je als lid van het college de lezers zo eerlijk en volledig mogelijk te informeren. Over vergroenen schrijven, zonder erbij te vertellen dat dit in een context van hoogbouw gebeurt, dat is een schoolvoorbeeld van greenwashing, en misleidend. Het Houtens Nieuwsblad mag dan in de volksmond ’t Groentje heten, daar is het niet voor bedoeld.

 

  1. Betaalbare woningen voor onze jongeren

Een ander uithangbord in de taalstaat van de RK dat identiek lijkt op dat van de voorstanders van een andere koers luidt: Betaalbare woningen bouwen voor onze jongeren. Die woorden kunnen op verschillende manieren worden uitgelegd. Belangrijk dus om het hele verhaal goed te vertellen. De leus wordt door veel mensen in de RK taalstaat gelezen als twee beloftes:

1e Onze Houtense jongeren kunnen straks in Houten wonen.

2e Voor alle starters is er straks een betaalbare woning, via koop of huur.

 

Met die taal van beloftes lok je kiezers. Want iedereen wil graag zo snel mogelijk een betaalbare woning voor onze jongeren. Klopt het wat de RK zegt? Of schept de RK willens en wetens valse verwachtingen?

 

De eerste belofte gaat over voor wie er gebouwd wordt. In de taalstaat van de RK zijn dat ‘onze Houtense jongeren’. Maar de gemeente kan en mag niet beloven dat die nieuwe woningen alleen voor Houtense jongeren zijn, omdat de toewijzing van woningen aan allerlei regelgeving en wetten gebonden is. Ook de voorstanders van een alternatieve koers willen bouwen voor onze jongeren, maar zij leggen erbij uit dat ‘onze jongeren’ een ruim begrip is en dat in Houten zéker ook voor niet- Houtense jongeren gebouwd gaat worden.

 

De tweede belofte gaat over de prijs. De woningen zijn betaalbaar. In de taalstaat van de RK volgt hierna steevast: ‘Betaalbare woningen zijn alleen haalbaar als we de hoogte ingaan. Want hoogbouw is goedkoper dan laagbouw.’ Dat is een valse koppeling. Dat je tegenwoordig ook betaalbare woningen kunt bouwen in het groen, dat wordt niet verteld. Laagbouw en appartementen tot circa vijf bouwlagen zijn ook betaalbaar. Ook niet dat er nieuwe, goedkopere en duurzame manieren van bouwen zijn. Bijvoorbeeld houten prefab woningen, die behalve goedkoper en duurzamer ook nog eens veel sneller kunnen worden gebouwd. We weten dat mensen in de winkel zich ook vaak laten bedotten. Merk A is goedkoper, ‘dus’ zal de kwaliteit wel slechter zijn dan het duurdere merk B. Dat is ook wat de reclame zegt. Ze kopen het duurdere merk, en zijn een dief van hun eigen portemonnee. Zo zijn er ook mensen die geloven dat wonen in een flat de enige betaalbare optie is. Ze zijn dief van hun eigen woongeluk. En ze stelen woongeluk van de bewoners in de buurt van hoogbouw. Kiezers hebben recht op het hele verhaal. Anders doe je aan valse voorlichting. Of aan kiezersbedrog.

 

  1. Doorstromen van senioren

Ook op dit punt klinkt in beide taalstaten dezelfde taal: senioren moeten doorstromen. Waarom dat nodig is? Beide taalstaten leggen dat uit in vrijwel dezelfde bewoordingen: Houten is van 5000 naar 50.000 inwoners gegroeid. Wijk na wijk na wijk is ontwikkeld om starters destijds een woning te bieden. In de ‘oude nieuwbouw van Houten’ zijn de starters van toen inmiddels senioren geworden. Hun kinderen zijn uitgevlogen. Veel senioren overwegen te verhuizen en plaats te maken voor de jonge generatie. Ze gunnen de huidige starters graag wat zijzelf hebben gehad: een plek onder de zon in het groen. Ze willen desnoods eerder doorschuiven om bij te dragen aan de oplossing van de woningnood onder startende gezinnen.

 

Tot zover zijn de analyses van beide taalstaten inwisselbaar. Maar gekomen bij de vraag: Hoe dan? splitsen de taalstaten van de RK en die van de voorstanders van een andere koers. Het verhaal van de RK komt erop neer dat in het centrum hoogbouw komt voor senioren. Dicht bij station en winkels, want dat zouden senioren willen. Maar de RK heeft helemaal geen onderzoek gedaan naar de woonbehoefte onder senioren. Een heel ander verhaal vertellen de voorstanders van een andere koers in hun taalstaat: senioren willen helemaal niet in flats in het centrum. Ze worden ouder, blijven langer fit en willen weliswaar kleiner wonen, maar met behoud van natuur in en om hun woning, waar ze actief kunnen zijn. De groep fitte pensionado’s, 67–plussers is erg groot. Ze vormen het sociaal kapitaal van Houten: betrokken burgers die graag nog een zinvolle bijdrage leveren in de vorm van vrijwilligerswerk. Die associëren kleiner wonen vast niet met hoogbouw in het centrum. Ze zijn misschien wel te verleiden door aantrekkelijke alternatieven. Naast kleiner zelfstandig wonen, is er onder (oudere) senioren bijvoorbeeld behoefte aan hofjes en aan nieuwe, kleinschalige woonvormen waar je op elkaar let, met een gezamenlijke (moes)tuin en gedeelde faciliteiten. Hoe eerder dat type woningen gebouwd wordt, hoe sneller de eensgezinswoningen voor jonge gezinnen vrijkomen. De senioren willen eerder betrokken worden bij de plannen.

 

  1. Bouwen volgens Houtens DNA.

Hoera voor het Houtense DNA! Deze term staat op nummer 1 in beide taalstaten. Het meest gebruikt en geclaimd. Dat was eerst niet zo. Toen de RK haar plan presenteerde, brak er een storm van kritiek los. Kern van de kritiek was dat het Houtense DNA juist werd gemist in de RK. Het kernbegrip was ‘Stedelijke allure’, dat is heel andere taal. Dat hebben de RK-woordvoerders goed gehoord en nu heeft het Houtens DNA als begrip een prominente positie gekregen in de taalstaat van de RK. Over stedelijke allure hoor je niet meer. Als een bezwerende formule, een toverspreuk, een credo klinkt nu in beide taalstaten de belijdenis: we bouwen volgens het Houtens DNA.

 

Dezelfde taal. Maar ook hier niet hetzelfde verhaal. Want het DNA van Houten laat zich niet verenigen met de hoogbouwplannen of met onderzoek naar opties om toch op het bedrijventerrein te bouwen. Wonen, met buitenspelende kinderen, letterlijk ‘tussen de bedrijven door’, de ronkende en riekende A27 op de achtergrond, dat is niet bouwen volgens Houtens DNA. Het zijn uitwerkingen van ander DNA-materiaal, van stads-DNA: inbreiden en verdichten enerzijds om mensen te huisvesten op een klein oppervlak, en anderzijds noodmaatregelen treffen voor klimaat, zoals wateropvang, gevels aftoppen met een groen laagje tegen de hittestress en nestruimte aanbrengen voor vogels. In de context van een versteende volle stadswijk zijn er weinig andere opties om het leefbaar te houden en de biodiversiteit te vergroten. Redden wat er te redden valt. Natuurlijk niet alleen in de steden. Overal zijn maatregelen nodig voor klimaat, dieren en groen. Bouwers, milieu- en natuurorganisaties roepen in een gezamenlijk Manifest Bouwen voor Natuur ,dat d.d. 10 maart j.l. is gepresenteerd, op om natuurvriendelijk bouwen vast te leggen in de wet. Dat is een belangrijke stap en kan ook in Houten in bestaande wijken en nieuwbouw bijdragen aan een natuurvriendelijke omgeving. Deze oproep tot zorg betekent ook dat je zuinig bent en in stand houdt wat in Houten al is bereikt op gebied van leefbaarheid. Houten is namelijk juist een voorbeeld van natuurvriendelijk wonen. En dat heeft alles met dat exclusieve Houtense DNA te maken.

 

Het Houtense DNA staat voor natuurinclusief wonen. Natuur en wonen zijn geïntegreerd. Natuur in en rondom de woning: huizen met tuinen, in de buurt parken, speelveldjes, watergangen. Houten heeft het groene wonen al in de praktijk gebruikt, lang voor het Manifest. Dat is waar Houten juist om bekend staat, in eigen land en in buitenland. Daar kunnen eigentijdse extra aanpassingen aan toegevoegd worden: groene gevels en daken, nestkasten in dakgoten enzovoort. Het kan allemaal nog beter, duurzamer. Ook op gebied van keuzes van bouwmateriaal en bouwproces. Maar het fundament ligt er al: de keuze voor ruimte en groen voor mens , dier en groen om te gedijen. Als bestanddelen van het Houtense DNA-materiaal worden vaak genoemd: dorp, groen, ruimte, fietspaden. Maar het DNA is meer dan een toevallige mix van deze ingrediënten. Die losse bestanddelen krijgen hun onderscheidende betekenis pas in samenhang: binnen het zinvolle verband van het verhaal. Dat is de integrale visie op wonen. Die visie van het Houtense DNA houdt in dat je zo eerlijk mogelijk het groen verdeelt over de inwoners. Geen tweedeling tussen wonen mét en wonen zonder natuur. Groen is het nieuwe poen. Wie genoeg groen in en om zijn woning heeft, heeft meer gelegenheid om op te laden, dagelijks te sporten, te ontmoeten, en minder kans op stress. Kortom meer kans op woongeluk. De inwoners van Houten zeggen tevreden te zijn en trots op hun dorp. ‘Ik ben pas ingetrokken bij mijn vriendin, dus ik ken Houten nog niet goed,’ zei iemand die ik onlangs sprak over de nieuwe bouwplannen. ‘Ik hoor alleen dat niemand hier weg wil’!

 

Het lijkt zo gewoon: een leefbaar, duurzaam nieuwbouwdorp bouwen onder de rook van grote steden. Het blijkt uniek in de wereld. Houten is een voorbeeld van hoe het óók kan. Laten we die voorbeeldfunctie houden. Het Houtense DNA, met de D van Duurzaam dorp, de N van Natuurinclusief wonen en de A van Alternatieve aanpak –daar kun je ook nu op bouwen.

 

Ella van ‘t Hof


«   »